درمان سرطان برای بسیاری از بیماران فقط به مقابله با تومور محدود نمیشود، زیرا برخی داروهای ضدسرطان میتوانند به قلب آسیب بزنند. اکنون یک بررسی گسترده نشان میدهد بعضی درمانهای شناختهشده قلبی ممکن است در این شرایط نقش محافظتی مهمی داشته باشند.
به گزارش هفت گرد، یکی از چالشهای مهم در درمان سرطان این است که برخی داروها و روشهای ضدسرطان، در کنار اثر درمانی خود، میتوانند بر قلب نیز فشار وارد کنند. این عوارض ممکن است توان پمپاژ قلب را کاهش دهند یا نشانههایی از اختلال عملکرد قلبی ایجاد کنند. وقتی چنین مشکلی رخ میدهد، گاهی پزشکان ناچار میشوند دوز داروی ضدسرطان را کم کنند یا حتی درمان را متوقف کنند؛ موضوعی که میتواند بر موفقیت درمان سرطان اثر منفی بگذارد. به همین دلیل، محافظت از قلب در بیماران سرطانی در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مهم پزشکی تبدیل شده است.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان، بهویژه در سنین بالاتر، ممکن است همزمان با بیماریهای قلبی یا عوامل خطر قلبی نیز روبهرو باشند. در چنین شرایطی، یافتن راههایی که بتواند هم ادامه درمان سرطان را ممکن کند و هم از افت عملکرد قلب جلوگیری کند، بسیار ارزشمند است. از همین رو، پژوهشگران به این پرسش پرداختهاند که آیا داروهایی که معمولا برای درمان نارسایی قلبی تجویز میشوند، میتوانند در بیماران دریافتکننده درمان ضدسرطان نیز از قلب محافظت کنند یا نه.
در همین خصوص، محققانی از مرکز پزشکی دانشگاه اراسموس در روتردام هلند، پژوهشی را درباره اثرات محافظتی درمانهای توصیهشده برای نارسایی قلبی در بیماران مبتلا به سرطان ارائه کردند. این کار که با تکیه بر گردآوری و ترکیب نتایج مطالعات منتشرشده انجام شد، بهطور ساده بررسی میکرد که درمانهای توصیهشده در راهنماهای پزشکی تا چه اندازه میتوانند از افت عملکرد قلب در بیمارانی که داروهای ضدسرطان دریافت میکنند جلوگیری کنند.
روش کار به این صورت بود که پژوهشگران بهطور نظاممند پایگاههای اطلاعاتی مقالات پزشکی و زیستپزشکی را جستوجو کردند تا همه مطالعات مرتبط را بیابند. آنها تحقیقاتی را وارد بررسی کردند که روی بیماران دریافتکننده داروهای ضدسرطان انجام شده بود و اثر درمانهای توصیهشده برای نارسایی قلبی را سنجیده بود. گروههای دارویی مورد ارزیابی شامل مهارکنندههای سامانه رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون، بتابلوکرها، آنتاگونیستهای گیرنده مینرالوکورتیکوئید، مهارکنندههای سدیم-گلوکز کوترانسپورتر-۲ و همچنین استاتینها بود. در مجموع ۴۹ مطالعه با دادههای ۶۹۹۸ بیمار در این تحلیل وارد شد.
بخش اصلی این بررسی بر شاخصی به نام «کسر جهشی بطن چپ» یا LVEF متمرکز بود؛ معیاری که نشان میدهد قلب با چه تواناییای خون را پمپاژ میکند. نتایج نشان داد در ۲۳ مطالعهای که مهارکنندههای سامانه رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون را بررسی کرده بودند، این داروها در مقایسه با دارونما یا مراقبت معمول، بهبود ۲.۸۸ درصدی در LVEF ایجاد کردند. در ۲۲ مطالعه مربوط به بتابلوکرها نیز بهبود مشاهده شد، هرچند این اثر کمتر و حدود ۱.۲۰ درصد بود. نکته قابل توجه آن بود که در هشت مطالعه، ترکیب این دو گروه دارویی باعث بهبود ۲.۹۸ درصدی شد.
یافتههای دیگر نیز امیدوارکننده بود. پژوهشگران تغییرات مثبت قابل توجهی را در شاخصی به نام «استرین طولی سراسری» مشاهده کردند؛ این شاخص یکی از نشانگرهای قدرت انقباض عضله قلب است و میتواند آسیبهای قلبی را زودتر نشان دهد. این بهبود با مهارکنندههای سامانه رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون، بتابلوکرها و ترکیب این دو دیده شد. همچنین آنتاگونیستهای گیرنده مینرالوکورتیکوئید در دو مطالعه افزایش ۴.۶۸ درصدی در LVEF نشان دادند، هرچند تعداد مطالعات آن کم بود. تنها مطالعه مربوط به مهارکنندههای سدیم-گلوکز کوترانسپورتر-۲ نیز بهبود ۳.۲۰ درصدی را نشان داد. استاتینها هم در هفت مطالعه با افزایش ۲.۴۹ درصدی در این شاخص همراه بودند.
این یافتهها از نظر عملی اهمیت زیادی دارند، زیرا نشان میدهند برخی درمانهای آشنا و از پیش توصیهشده برای نارسایی قلبی ممکن است در بیماران سرطانی نیز به حفظ عملکرد قلب کمک کنند. اهمیت این موضوع فقط در سلامت قلب خلاصه نمیشود، بلکه میتواند به ادامه بهتر درمان سرطان نیز یاری برساند؛ چون هرچه قلب کمتر آسیب ببیند، احتمال وقفه یا تغییر ناخواسته در درمان ضدسرطان نیز کمتر میشود.
در عین حال، پژوهشگران تاکید کردهاند که برای برخی داروهای جدیدتر، تعداد مطالعات هنوز محدود است و نمیتوان با قطعیت کامل درباره جایگاه آنها نظر داد. بنابراین، هرچند نتایج بهویژه درباره ترکیب مهارکنندههای سامانه رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون و بتابلوکرها دلگرمکننده است، اما برای روشن شدن نقش دقیق دیگر درمانهای قلبی در بیماران سرطانی، انجام آزمایشهای بیشتر ضروری خواهد بود.
قابل ذکر است این نتایج در ESC Cardio-Oncology ۲۰۲۶، نشست سالانه شورای کاردیو-آنکولوژی انجمن قلب اروپا، ارائه شدهاند. این رویداد علمی وابسته به انجمن قلب اروپا (European Society of Cardiology) است؛ نهادی علمی و تخصصی که در حوزه بیماریهای قلب و عروق فعالیت میکند.