به گزارش هفت گرد، همه ما درباره یائسگی شنیدهایم؛ یک لحظه ظاهراً پایانی برای سیستم تولید مثل زنان که در آن تخمدانها دیگر تخمک آزاد نمیکنند و احتمالاً به پایان عمر خود میرسند، اما فرانچسکا دانکن(Francesca Duncan)، زیستشناس تولید مثل، از این تصویر سادهشده از بازنشستگی تخمدان راضی نیست.
وی تلاش کرده است تا بفهمد تخمدانها پس از توقف تولید تخمک چه میکنند. اکنون مشخص شده که این اتفاق خیلی کمتر شبیه به بازنشستگی و بیشتر شبیه به تغییر شغل است.
امید به زندگی در حال حاضر بیشتر از همیشه در حال افزایش است، به این معنی که اکنون افراد یائسه بسیار بیشتری وجود دارند که ما هنوز بدن آنها را به طور کامل نمیشناسیم.
یک مطالعه جدید روی موشها که در مجله تولید مثل مولکولی انسان توسط دانکن در دانشگاه نورث وسترن در ایلینوی و تیمی از محققان در سراسر ایالات متحده منتشر شده است، نشان میدهد که تخمدان پس از یائسگی به هیچ وجه بیاثر نیست.
این پژوهش جدید منعکسکننده چیزی است که دانکن در مطالعه دیگری روی زنان یائسه یافته بود که هنوز مورد بررسی دقیق قرار نگرفته است. این مطالعه نشان داد که پروتئینهای تولید شده توسط بافت تخمدان در ۲۸ زن یائسه در گروههای سنی مختلف متفاوت است و اگر تخمدانها پس از سالهای باروری «بیاثر» میشوند، نباید اینطور باشد.
مطالعات روی موشها به طور قطع نمیتواند دقیقاً به ما بگوید که در بدن انسان چه میگذرد، اما از آنجا که ما تاریخچه تکاملی مشابهی داریم، میتواند نکاتی را ارائه دهد.
دانکن و تیمش در مطالعه روی حیوانات، تخمدانهای موشهای ۲ ماهه، ۱۸ ماهه و ۲۴ ماهه را برای مطالعه دقیق برداشتند. هر یک از این سنین به گونهای انتخاب شدند که نمایانگر مرحله متفاوتی از چرخه تولید مثل موش باشند.
تخمدانهای موش معمولاً حدود دو سال پس از شروع عمر کوتاه این حیوان از کار میافتند. یائسگی آنها با افت شدید استروژن که انسان تجربه میکند، همراه نیست، اما شباهتهای دیگری دارد.
بافت یکی از تخمدانهای هر موش به دقت زیر میکروسکوپ بررسی شد تا آناتومی بافتهای تخمدان در هر یک از این مراحل زندگی بهتر درک شود.
محققان با تخمدان دوم، توالییابی RNA تودهای را انجام دادند که نه تنها به ما میگوید چه ژنهایی در بافتهای خاص وجود دارند، بلکه به ما میگوید کدام ژنها به طور فعال در تولید پروتئین نقش دارند.
جای تعجب نیست که این نمونهها نشان دادند که عملکرد دستگاه تولید مثل با افزایش سن کند میشود. موشهای مسنتر فولیکولهای کمتری داشتند و تغییراتی در نحوه چیدمان بافت سلولی و کلاژن ایجاد شده بود. البته این به معنای خاموش شدن کل کارخانه تخمدان نیست، بلکه در واقع به نظر میرسد تخمدانها نقش جدیدی را ایفا میکنند.
محققان میگویند: تجزیه و تحلیلهای رونوشتشناسی، تغییر از عملکرد تولید مثلی به یک امضای غالب ایمنی را با افزایش سن نشان داد. به همین ترتیب، تخمدانهای پس از تولید مثل، نفوذ سلولهای T، ماکروفاژها و سلولهای غولپیکر چند هستهای را افزایش دادند.
اگرچه تخمدانهای پیر و پس از تولید مثل بسیار متفاوت از تخمدانهای موشهای جوان به نظر میرسیدند و عمل میکردند، اما پروفایلهای رونوشتشناسی متمایزی نیز داشتند که بسیار شبیه به آن چیزی بود که دانکن در زنان یائسه مشاهده کرد.
این نشان میدهد که تخمدانها حتی پس از کاهش نقش تولید مثلی خود، همچنان دچار تغییرات مولکولی میشوند. به گفته این تیم، به نظر میرسد که آنها نقش یک اندام التهابی شبه ایمنی را بر عهده میگیرند.
دانکن و تیمش نتیجه میگیرند: این یافتهها این فرض را که تخمدان پس از تولید مثل، غیرفعال است، به چالش میکشد، بلکه در عوض نشان میدهد که یک هویت ایمنی با تأثیر بالقوه غدد درونریز و پاراکرین بر پیری کل بدن به دست میآورد.
این کشف میتواند پیامدهای مهمی برای مراقبتهای بهداشتی در سالهای پس از تولید مثل و بهویژه برای افرادی که تخمدانهایشان برداشته میشود، داشته باشد.
این پژوهش در مجله Molecular Human Reproduction منتشر شده است.
خلاصه در یک جمله: تخمدانها پس از یائسگی «بازنشسته» نمیشوند، بلکه به یک مرکز ایمنی فعال تبدیل میشوند که احتمالاً نقش مهمی در نحوه پیر شدن بدن ما ایفا میکنند.