کشف شواهد پیش از تاریخ در قلعه فلکالافلاک؛ گامی مهم برای ثبت جهانی
کاوشها در تپه تاریخی قلعه فلکالافلاک به کشفیاتی منجر شده است که با بازنویسی تاریخچه این محوطه، موضع ایران را برای الحاق این قلعه به فهرست میراث جهانی یونسکو تقویت میکند.
این کاوشها که با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری انجام شده است و مستقیماً به پیشنیازهای یونسکو مبنی بر ارائه مستندات علمی پاسخ میدهد و این دژ نمادین دوره ساسانی و تپه آن را یک گام دیگر به ادغام در پرونده «مکانهای پیشازتاریخ دره خرمآباد» نزدیکتر میکند.
محوریترین یافته این فصل از کاوشها، باورهای پیشین مبنی بر محدود بودن لایههای تپه به دوران تاریخی را به چالش کشید. تیم باستانشناسی به سرپرستی دکتر حمزه قبادیزاده، موفق به کشف معماری برجا متعلق به دوره «مسوسنگ جدید» بر روی بستر سنگی تپه شد که شامل دیوار و کفهای کوبیده شده است.
قبادیزاده در این باره گفت: این کشف، نخستین فاز مستند و مطمئن از معماری دائمی در این تپه است و ثابت میکند که این مکان صرفاً یک اردوگاه موقت نبوده، بلکه مرکزی برای سکونت دائمی همزمان با فازهای متأخر گاهنگاری پیشازتاریخ دره بوده است.
علاوه بر این، کاوشها منجر به شناسایی مجموعه های سفالی شد که تپه را در گاهنگاری پیشازتاریخ منطقه زاگرس جای می دهد. قطعات سفال متعلق به دورههای نوسنگی متاخر و مسوسنگ قدیم (حدود ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ پیش از میلاد) نشان میدهد که استقرار روستایی در این نقطه از حدود هفت هزار سال پیش آغاز شده است. همچنین پیدا شدن سفالهای دوره آغاز ایلامی، خرمآباد را به شبکههای ارتباطی کهن و گسترده غرب ایران پیوند میدهد.
عطا حسنپور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان این نتایج را تحولآفرین دانست و اعلام کرد که اهمیت این محوطه حتی به فراتر از نخستین سکونتگاههای روستایی باز میگردد.
وی اظهار کرد: بررسیهای سطحی توسط متخصصان دوره پارینهسنگی در دو سال اخیر تأیید کرده است که صخره آهکی طبیعی قلعه و حریم آن توسط شکارچی-گردآوران دورههای پارینهسنگی میانه و جدید مورد استفاده قرار میگرفته است.
حسنپور افزود: یافتههای پیشازتاریخ در تپه قلعه فلکالافلاک نشان میدهد که ساکنان پیشازتاریخ دره خرمآباد از غارها، پناهگاههای صخرهای و همچنین تپه و صخره زیر قلعه به عنوان یک زنجیره از سکونتگاهها برای مقاصد مختلف استفاده میکردند. وجود صخره به عنوان پناهگاه و دسترسی مستقیم به آب گوارای چشمه گلستان در پای تپه، این مکان را به کانون فعالیتهای انسانی برای حداقل ۵۰ هزار سال تبدیل کرده است.
وی همچنین خاطرنشان کرد که طرح جامعی برای «آزادسازی» حریم بصری قلعه و ایجاد یک مسیر یکپارچه گردشگری در حال اجراست.
به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی اداره میراث فرهنگی لرستان در ۱۵ دی، او گفت: ارسال نهایی این پرونده به یونسکو لحظهای کلیدی در دیپلماسی فرهنگی ماست. این اقدام، قلعه را به لحاظ فیزیکی و فرهنگی به غارهای پیشازتاریخ و قلب بافت تاریخی خرمآباد پیوند میزند و فصلی نو از تداوم فرهنگهای پیش از تاریخ در زاگرس را به نمایش میگذارد تا هویت لرستان را به عنوان سرزمین پیشازتاریخ تثبیت کند.
